Modliszki pod lupą w gliwickiej Palmiarni. Niektóre potrafią zjeść gekona

W pawilonie historycznym gliwickiej Palmiarni trzeba dobrze wytężyć wzrok, by odnaleźć wszystkich mieszkańców terrariów. Jedne przypominają suche liście, inne wyglądają jak delikatne kwiaty, a jeszcze inne pokazują drapieżnikom wzór wielkiego oka. Wystawa Tomasza Prokopiaka pozwala zobaczyć z bliska nie tylko niezwykły wygląd modliszek, lecz także ich błyskawiczne polowanie i zaskakujące zwyczaje.

• W terrariach trudno znaleźć owady, które potrafią zniknąć
• Od spokojnego czekania po błyskawiczny skok
• Kanibalizm modliszek ma biologiczne uzasadnienie

W terrariach trudno znaleźć owady, które potrafią zniknąć

W pawilonie ustawiono 23 terraria z modliszkami, kokonami i kolekcją wylinek. Za hodowlę oraz przygotowanie specjalistycznych terrariów odpowiada Tomasz Prokopiak. Zwiedzający próbują wypatrzyć owady wtapiające się w gałęzie, liście i podłoże. Kamuflaż pomaga modliszkom uniknąć drapieżników, ale ułatwia im również polowanie.

Wśród prezentowanych gatunków są zarówno niewielkie modliszki wielkości mrówki, jak i owady osiągające około 15 centymetrów długości. Po każdej wylince ich ciało staje się większe. Modliszka zrzuca wtedy cały zewnętrzny pancerz, razem z czułkami i odnóżami. Jeśli wcześniej straci kończynę, może ją odtworzyć, ale tylko po przejściu kolejnej wylinki. W ciągu życia, które trwa mniej więcej rok, przechodzi ich zwykle od siedmiu do dziesięciu.

Afrykańskie gatunki często przypominają zaschnięte liście. Modliszki pochodzące z wilgotniejszych rejonów Azji są zazwyczaj łatwiejsze do zauważenia, bo mają intensywniejsze, jasnozielone lub żółte barwy. Szczególną uwagę przyciąga biała modliszka storczykowa. Jej wygląd przypomina kwiat, a odbijanie światła ultrafioletowego jest podobne do tego, które występuje na płatkach storczyków. Dzięki temu owad może zwabiać pszczoły i motyle, a następnie je chwytać.

Od spokojnego czekania po błyskawiczny skok

Większość modliszek prowadzi mało ruchliwy tryb życia. Potrafią spędzić na jednej gałęzi znaczną część życia, dlatego nie potrzebują dużej przestrzeni. Wyjątkiem jest modliszka skacząca, która w razie zagrożenia potrafi błyskawicznie oderwać się od podłoża. Inne gatunki stosują odmienne strategie obrony.

Modliszka diabelska odsłania wtedy jaskrawe ubarwienie w czerwonych, turkusowych, białych i czarnych barwach. Modliszka oczkowa rozkłada skrzydła i pokazuje wzór przypominający duże oko. Taki nagły obraz może zdezorientować drapieżnika i zniechęcić go do ataku.

Różnice widać także między samicami i samcami. Samice często są większe, lecz zwykle nie latają. Samce mogą być od nich mniejsze, za to znacznie sprawniej poruszają się w powietrzu. Samice modliszki liścia, obciążone jajami i słabiej latające, schodzą na ziemię. Tam zlewają się z warstwą suchych liści i czekają na ofiarę.

Podstawą ich jadłospisu są karaluchy, świerszcze i inne niewielkie owady. Olbrzymia modliszka tarczowa potrafi jednak zaatakować także małego gekona, jaszczurkę, noworodka myszy albo żabę. Same modliszki padają ofiarą kameleonów, ptaków i gadów. W hodowli młode osobniki otrzymują pokarm zwykle co drugi dzień, a dorosłe co trzy–pięć dni.

Kanibalizm modliszek ma biologiczne uzasadnienie

Najbardziej znanym zwyczajem tych owadów jest zjadanie partnera. Nie dotyczy to jednak wszystkich gatunków, a zachowanie samicy wiąże się z dużym zapotrzebowaniem na energię. W jednej kapsule jajowej może znajdować się od około 30 do nawet 200 jaj. W ciągu życia samica może wytworzyć nawet 10 takich kokonów, dlatego potrzebuje dużej ilości składników odżywczych. Dobrze odżywiona samica ma większą szansę oszczędzić samca.

W hodowli przed kopulacją podaje się samicy pokarm, który zajmuje jej odnóża chwytne. Dzięki temu ryzyko zaatakowania partnera przed rozmnażaniem jest mniejsze. Sama kopulacja może trwać od kilku do nawet dziesięciu godzin. U części gatunków kanibalizm nie występuje także po kopulacji.

Na świecie opisano około 2400 gatunków modliszek. Najwięcej żyje w strefie tropikalnej i subtropikalnej, choć spotyka się je także w suchych regionach Afryki. W Polsce występuje modliszka zwyczajna, objęta ochroną. Nie wolno jej dotykać ani zabierać z łąki do domu. Osoby zainteresowane hodowlą mogą kupić legalnie dostępne gatunki, ale trzeba pamiętać, że są to owady ciepłolubne.

Z Tomaszem Prokopiakiem można spotkać się w Palmiarni podczas niedzielnych pokazów. Hodowca opowiada o zachowaniu, żywieniu i rozmnażaniu modliszek, a także prezentuje ich sposób zdobywania pokarmu. Pod opieką hodowcy niektóre owady można również wziąć do ręki.

• Spotkania i pokazy karmienia odbywają się w niedziele od godz. 12.00 do 16.00.
• Wystawa jest dostępna codziennie do 31 sierpnia, w godzinach otwarcia Palmiarni.

na podstawie: Urząd Miejski w Gliwicach.