Gliwicka naukowczyni nagrodzona za grzyby oczyszczające wodę z leków

Grzyby mogą pomóc usunąć z wody pozostałości leków przeciwnowotworowych, z którymi nie radzą sobie standardowe oczyszczalnie. Nad takim rozwiązaniem pracuje dr inż. Marcelina Jureczko z Centrum Biotechnologii Politechniki Śląskiej. Jej badania przyniosły skuteczność sięgającą 99 proc. i zwycięstwo w tegorocznych Nagrodach Naukowych POLITYKI. To wyróżnienie dla projektu, który może w przyszłości zmienić sposób oczyszczania ścieków szpitalnych.

Podczas gali 26. edycji konkursu gliwicka badaczka została laureatką w kategorii nauk ścisłych, w dziedzinie chemii i biotechnologii. W rywalizacji uczestniczyło niemal 400 osób, z których wybrano 15 finalistów. Główną nagrodę otrzymało pięcioro młodych naukowców.

• Grzyby rozkładają substancje, których nie zatrzymują oczyszczalnie
• Od doktoratu w Gliwicach do badań nad ściekami szpitalnymi
• Politechnika Śląska znów w gronie wyróżnionych badaczy

Grzyby rozkładają substancje, których nie zatrzymują oczyszczalnie

Rosnące zużycie cytostatyków sprawia, że coraz więcej ich pozostałości trafia do ścieków. Organizm pacjenta nie przyswaja całej dawki leku, a standardowe procesy oczyszczania nie usuwają tych związków wystarczająco skutecznie. Zanieczyszczenia mogą więc przedostawać się do rzek i wód gruntowych, a w dalszej perspektywie także do źródeł wody pitnej. Stanowią zagrożenie dla organizmów wodnych, roślin, zwierząt i ludzi.

Dr Jureczko wykorzystała grzyby białej zgnilizny drewna. W naturze rozkładają one trudno przyswajalne składniki, dlatego badaczka sprawdziła, czy mogą również wychwytywać i rozkładać leki przeciwnowotworowe obecne w wodzie. Wyniki eksperymentów pokazały, że biomasa grzybów usuwała nawet 99 proc. badanych substancji. Oczyszczone próbki były przy tym mniej toksyczne.

„Biodegradacji cytostatyków przez grzyby towarzyszy ich detoksykacja” – wyjaśnia dr inż. Marcelina Jureczko.

To ważne rozróżnienie. Nie chodzi wyłącznie o zatrzymanie leku na materiale filtrującym, lecz także o ograniczenie jego szkodliwego działania. Badaczka jako pierwsza wykazała, że biomasa grzybów może pełnić funkcję skutecznego materiału wychwytującego cytostatyki.

Na tym etapie nie ma jeszcze gotowej instalacji działającej w szpitalach. Celem naukowczyni jest opracowanie pierwszego na świecie systemu oczyszczania ścieków szpitalnych opartego na grzybach. Testy przeprowadzano już w warunkach zbliżonych do rzeczywistych, co przybliża projekt do zastosowań poza laboratorium.

„Głęboko wierzę, że moje podejście do problemu ekotoksyczności oraz usuwania leków cytostatycznych ma duże znaczenie dla rozwoju nauki w obszarze inżynierii i ochrony środowiska” – mówiła dr inż. Marcelina Jureczko.

Od doktoratu w Gliwicach do badań nad ściekami szpitalnymi

Naukowczyni związała swoją karierę z Politechniką Śląską. W 2021 roku obroniła tam z wyróżnieniem doktorat dotyczący toksyczności leków przeciwnowotworowych i możliwości ich usuwania przy użyciu grzybów. Promotorką rozprawy była prof. Wioletta Przystaś. Praca otrzymała Nagrodę Prezesa Rady Ministrów, przyznawaną 25 najlepszym doktoratom w kraju.

W latach 2021–2025 dr Jureczko kierowała projektem finansowanym przez Narodowe Centrum Nauki. Prowadziła także staż w Instytucie Oceny Środowiska i Badań nad Wodą IDAEA w Barcelonie. Wyniki jej badań publikowano w międzynarodowych czasopismach, między innymi „Journal of Hazardous Materials” oraz „Science of the Total Environment”.

Na jej dorobek składają się również stypendium ministra nauki dla wybitnych młodych naukowców oraz stypendium im. prof. Mieczysława Chorążego. W 2025 roku znalazła się na liście Top 100 Kobiet w Inżynierii w Polsce.

Dla mieszkańców najważniejszy jest praktyczny wymiar tych badań: chodzi o ograniczenie emisji pozostałości leków już na etapie ścieków szpitalnych, zanim trafią do środowiska. Zanim jednak takie rozwiązanie zostanie wdrożone, potrzebne będą kolejne testy i prace nad systemem oczyszczania.

Politechnika Śląska znów w gronie wyróżnionych badaczy

Dr Jureczko jest także popularyzatorką nauki. W 2024 roku wygrała polską edycję konkursu FameLab i znalazła się w światowej ósemce. Rok później zwyciężyła w Falling Walls Lab Wrocław. Prowadzi warsztaty z komunikacji naukowej, a mieszkańcy regionu mogą spotkać ją między innymi podczas Śląskiego Festiwalu Nauki i Pyrkonu.

W tegorocznym finale Nagród Naukowych POLITYKI Politechnikę Śląską reprezentowała również mgr inż. arch. Anna Kurianowicz-Socha z Wydziału Architektury. Została finalistką w kategorii nauk technicznych za badania nad rozwiązaniami opartymi na przyrodzie, takimi jak zielone dachy, ogrody deszczowe i miejskie mokradła. Porównuje ich wdrażanie w Zagłębiu Ruhry, Metropolii Europejskiej Lille oraz Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii.

Wcześniej nagrody zdobywali także inni badacze związani z uczelnią. W 2022 roku w naukach ścisłych wyróżniono dr inż. Małgorzatę Włodarczyk-Biegun za prace nad biodrukiem. W 2020 roku nagrodę w naukach technicznych otrzymał dr inż. Jakub Nalepa, współpracujący z gliwickim Instytutem Onkologii i zajmujący się między innymi systemem Sens.AI do wykrywania zmian nowotworowych na obrazach rezonansu magnetycznego głowy.

Na liście wcześniejszych laureatów znaleźli się również prof. Andrzej Katunin, dr inż. arch. Agnieszka Labus, prof. Andrzej Chydziński oraz prof. Jerzy Respondek. Tegoroczna nagroda dla Marceliny Jureczko wzmacnia więc długą serię wyróżnień naukowców Politechniki Śląskiej.

na podstawie: Urząd Miejski w Gliwicach.