Archiwum Państwowe w Katowicach Oddział w Gliwicach - kontakt, godziny, zasoby archiwalne

Gliwicki oddział Archiwum Państwowego w Katowicach to jedna z kluczowych placówek archiwalnych na Górnym Śląsku. Przechowuje ponad 248 tysięcy jednostek archiwalnych sięgających XV wieku, w tym bezcenne akta miasta Gliwic, dokumenty sądowe z okresu pruskiego oraz zbiory rodzin szlacheckich. Placówka mieści się w zabytkowym budynku dawnej ujeżdżalni pruskich ułanów przy ul. Zygmunta Starego — pierwszym w regionie obiekcie specjalnie zaadaptowanym dla potrzeb archiwalnych.

Szukam adresu i telefonu → Kontakt i siedziba Chcę sprawdzić godziny otwarcia czytelni → Kontakt i siedziba Chcę skorzystać z pracowni naukowej i księgozbioru → Pracownia naukowa i księgozbiór Chcę sprawdzić, co znajdę w zasobach archiwum → Zasób archiwalny — co znajdziesz w Oddziale Szukam akt do badań genealogicznych → Zasób archiwalny — co znajdziesz w Oddziale Chcę poznać historię archiwum → Historia Oddziału Chcę złożyć wniosek o udostępnienie dokumentów → FAQ Chcę dowiedzieć się, jak uzyskać kopie lub skany akt → FAQ Szukam świadectwa pracy → FAQ Chcę prowadzić kwerendę genealogiczną na miejscu → FAQ Chcę zapisać szkołę na lekcję archiwalną → FAQ

Kontakt i siedziba

Oddział znajduje się w centrum Gliwic, w zabytkowym budynku przy ul. Zygmunta Starego 8. To tu przyjmowane są wnioski o udostępnienie dokumentów, prowadzone kwerendy na miejscu oraz działa pracownia naukowa z bogatym księgozbiorem.

Adres: ul. Zygmunta Starego 8, 44-100 Gliwice

Telefon: 32 2314440

Czytelnia i biblioteka są dostępne w ograniczonym zakresie dni — warto zaplanować wizytę z wyprzedzeniem:

W pozostałe dni tygodnia czytelnia nie pracuje. Przed przyjazdem warto potwierdzić telefonicznie dostępność konkretnych zbiorów — nie wszystkie materiały udostępniane są od ręki, niektóre wymagają wcześniejszego zamówienia.

Pracownia naukowa i księgozbiór

Pracownia naukowa działa w ramach czytelni — korzystają z niej zarówno profesjonalni historycy, jak i amatorzy genealogii prowadzący własne badania rodzinne. Do dyspozycji badaczy pozostaje unikatowy księgozbiór oddziału, zawierający publikacje regionalne, przewodniki po zasobach oraz opracowania pomocnicze.

Warto zwrócić uwagę na oryginalne wyposażenie archiwum — regały aktowe, szafki katalogowe i część mebli pochodzą z czasów, gdy budynek pełnił funkcję nowoczesnego centrum archiwalnego pruskiego Górnego Śląska. To rzadko zachowany fragment historii samej instytucji.

Zasób archiwalny — co znajdziesz w Oddziale

Gliwicki oddział gromadzi materiały z miast Gliwice i Zabrze oraz ziemskiego powiatu gliwickiego. Zasób liczy 357 zespołów i zbiorów, obejmujących dokumentację od XV wieku po czasy współczesne.

Dla genealoga szczególnie cenne są:

• akta miasta Gliwic (1403–1944) — księgi miejskie, rejestry ludności, dokumenty urzędowe
• akta sądów obwodowych (Amtsgericht) z Gliwic (1801–1945), Zabrza (1791–1945) i Pyskowic (1775–1945) — spory cywilne, karno-rodzinne, sprawy spadkowe
• akta Sądu Krajowego w Gliwicach (Landgericht, 1884–1943) — sprawy o wyższej wartości
• dokumenty rodzin szlacheckich: Welczkowie z Łabęd (1636–1905), Baildonowie z Łubia (1795–1940), baronowie von Durant z Wielowsi (1755–1908)

Największą część zasobu stanowią akta zakładów przemysłowych — koncerny, huty, kopalnie i fabryki regionu. Z okresu powojennego zachowała się dokumentacja administracji samorządowej i państwowej z Gliwic, Zabrza oraz powiatu gliwickiego.

Osobno warto wspomnieć o zbiorach specjalnych: mapach i planach (1587–1995), fotografiach i rycinach (1851–1860), pieczęciach (1850–1950) oraz materiałach ulotnych.

Historia Oddziału

Początki gliwickiego archiwum sięgają Archiwum Miejskiego (Stadtarchiv Gleiwitz), które pierwotnie mieściło się w staromiejskim ratuszu. W 1936 roku, staraniem władz miejskich, przebudowano budynek dawnej ujeżdżalni pułku pruskich ułanów — pierwszy na pruskim Górnym Śląsku obiekt specjalnie przystosowany do przechowywania dokumentów archiwalnych, z profesjonalnymi regałami i pudłami archiwalnymi.

Po wyzwoleniu, w marcu 1945 roku, Archiwum Miejskie rozpoczęło działalność jako komórka polskiego Zarządu Miejskiego. Sześć lat później, w 1951 roku, zostało włączone do państwowej służby archiwalnej jako oddział wojewódzkiego Archiwum w Katowicach — funkcję tę pełni do dziś.

FAQ

1. Jak napisać prośbę o wydanie dokumentów z archiwum? Wniosek o udostępnienie dokumentów można złożyć osobiście w czytelni lub przesłać pocztą na adres Oddziału. Warto wcześniej skontaktować się telefonicznie — niektóre zespoły wymagają specyficznego opisu lub dodatkowych informacji ułatwiających odnalezienie akt.

2. Jak uzyskać dokumenty z Archiwum Państwowego? Dokumenty udostępniane są w formie oryginałów do przeglądania na miejscu (w czytelni), kopii poświadczonych lub skanów. O sposób udostępnienia decyduje wnioskodawca przy składaniu prośby, z uwzględnieniem ograniczeń wynikających z stanu zachowania materiałów.

3. Ile kosztuje wydanie świadectwa pracy z archiwum? Archiwum nie wydaje świadectw pracy — te przechowuje Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS). W gliwickim oddziale można natomiast odnaleźć dokumenty zakładów pracy, akta osobowe z okresu przed 1945 rokiem lub dokumentację przemysłową — szczegóły dotyczące odpłatności za kopie i skany warto ustalić bezpośrednio przed złożeniem wniosku.

4. Gdzie znajduje się Archiwum Państwowe w Katowicach? Centrala Archiwum Państwowego w Katowicach mieści się w Katowicach — gliwicki oddział to jedna z kilku placówek terenowych obsługujących region. Do celów genealogicznych i lokalnych badań historycznych związanych z Gliwicami, Zabrzem i powiatem gliwickim właściwy jest właśnie oddział przy ul. Zygmunta Starego 8.

5. Czy można prowadzić kwerendę genealogiczną na miejscu? Tak — pracownia naukowa i czytelnia udostępniają zbiory niezbędne do badań genealogicznych: akta metrykalne, księgi ludności, spisy mieszkańców, dokumenty sądowe i notarialne. Warto jednak pamiętać, że część materiałów wymaga wcześniejszego zamówienia, a dostęp do niektórych zespołów może być ograniczony ze względu na stan konserwatorski.

6. Czy archiwum prowadzi lekcje archiwalne dla szkół? Gliwicki oddział organizuje lekcje archiwalne i spotkania edukacyjne dla uczniów. Szczegóły dotyczące terminów, grup wiekowych i tematyki oraz zapisy prowadzone są bezpośrednio przez placówkę — warto zainteresować się tą formą, szczególnie przy realizacji projektów historycznych dotyczących lokalnej przeszłości.

Materiał źródłowy stanowiła strona katowice.ap.gov.pl. Dane mogą się zmieniać; pamiętaj, warto sprawdzić je na oficjalnej stronie.