Dzwony Felczyńskich biją na sześciu kontynentach. Rodzina dostała Gloria Artis

Dzwon wyznacza rytm modlitwy, świąt i chwil pamięci. Za jego głosem stoi rzemiosło przekazywane w rodzinie od pokoleń, a śląski rozdział tej historii rozgrywa się w Taciszowie. Medal Gloria Artis przypomina, że odlewanie dzwonów to nie tylko praca z metalem, lecz także sztuka.

Mistrz sztuki ludwisarskiej Zbigniew Felczyński odebrał 30 października medal Zasłużony Kulturze Gloria Artis, przyznany za działalność rodziny. Felczyńscy odlewają dzwony od 1808 roku, a ich wyroby trafiają do kościołów na sześciu kontynentach. W Taciszowie powstają również tablice pamiątkowe, płaskorzeźby i drogi krzyżowe.

„To wyróżnienie jest dla nas bardzo ważne, ponieważ podkreśla, że ludwisarstwo jest nie tylko rzemiosłem, ale też sztuką” – powiedział Zbigniew Felczyński.

• Rodzinna tradycja zaczęła się w Kałuszu, a warsztat trafił na Śląsk
• Około czterech tysięcy dzwonów trafiło poza Polskę
• Od glinianej formy do dźwięku, który pasuje do świątyni

Rodzinna tradycja zaczęła się w Kałuszu, a warsztat trafił na Śląsk

Pierwszą ludwisarnię założył w 1808 roku Michał Felczyński w Kałuszu, niedaleko Lwowa. Zawodu uczył się u niemieckich odlewników na terenie dzisiejszej Wielkopolski. Fach przejęli po nim syn i wnuk, a następnie kolejne pokolenia. Dziś dzwony wykonuje już siódme pokolenie rodziny.

W 1978 roku Tadeusz Felczyński, syn Jana, uruchomił pierwszą ludwisarnię na Śląsku. Zakład powstał w Taciszowie przy ulicy Gliwickiej, choć rodzina od pokoleń mieszka w Gliwicach. Obecnie pracę kontynuuje Zbigniew Felczyński, prowadząc Ludwisarnię Felczyńskich Taciszów.

Rodzinne rzemiosło było nagradzane między innymi na wystawach w Paryżu i Poznaniu. W 2015 roku tradycyjną technikę stosowaną w ludwisarni wpisano na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego.

Więcej lokalnych informacji z Gliwic jest na gliwiceonline.pl. Sprawdź też, co dzieje się w najbliższych dniach – wydarzenia i imprezy zbieramy na gliwiceonline.pl/wydarzenie.

Około czterech tysięcy dzwonów trafiło poza Polskę

Dzwony wykonane przez Felczyńskich biją w świątyniach w Europie, ale także na pozostałych kontynentach. Można je znaleźć między innymi na Litwie, Łotwie, Słowacji, w Niemczech i Jerozolimie. Rodzina odlała dotąd około czterech tysięcy instrumentów.

Wśród najbardziej znanych jest dzwon Ignacy-Józef, przygotowany na wystawę krajową w Poznaniu w 1929 roku. Dziełem ludwisarni jest także dzwon z płaskorzeźbami Xawerego Dunikowskiego, wysłany na wystawę światową w Nowym Jorku w 1939 roku. W 2013 roku powstało ważące 2,5 tony Serce Łodzi, nawiązujące do dzwonu Zygmunta zarekwirowanego podczas II wojny światowej. Z kolei ważący 1,6 tony Kopernik, przeznaczony dla katedry w Olsztynie, ma granatową powierzchnię zdobioną gwiazdami pokrytymi płatkami złota.

W warsztacie powstaje również dzwon dla Bazyliki Świętego Krzyża w Warszawie. Uzupełnianie strat wojennych pozostaje ważną częścią tej pracy.

„Cały czas uzupełniamy straty wojenne” – powiedział Zbigniew Felczyński.

Od glinianej formy do dźwięku, który pasuje do świątyni

Dzwony Felczyńskich powstają ze spiżu i stopu opracowanego przez kolejne pokolenia. Nad jednym instrumentem prace mogą trwać rok, choć w ludwisarni jednocześnie przygotowuje się ich kilkanaście. Najpierw formuje się gliniany rdzeń i tak zwany dzwon fałszywy, później powstaje zewnętrzna część formy, na której układa się litery i dekoracje.

Po wysuszeniu forma jest wypalana w temperaturze 1000 stopni Celsjusza, a następnie powoli chłodzona. Ludwisarze rozkładają ją, ponownie składają i zakopują w ziemi przed odlewem. Rodzina zachowuje renesansową technologię i związany z nią rytm pracy: formy zakopuje w poniedziałek, wydobywa z czwartku na piątek, a metal wlewa w piątek.

O brzmieniu decydują nie tylko materiał i wykonanie. Głośność ustala się wspólnie z proboszczem, aby dźwięk odpowiadał potrzebom świątyni i jej otoczenia. Taki dobór ma znaczenie zwłaszcza tam, gdzie dzwon będzie słyszany przez mieszkańców w codziennym rytmie.

na podstawie: Urząd Miejski w Gliwicach.