Tajemnice dawnej dyrekcji przy Dubois 16 - od fabryki drutu do dziedzińca sztuki

W samym sercu Gliwic stoi budynek, który opowiada historię przemysłu, ambicji i niespodzianek skrytych zarówno nad, jak i pod ziemią. Pod fasadą z cegły kryje się reprezentacyjna sala zarządu, piwniczny „skarbiec” i zielony dziedziniec z rzeźbami – miejsca, które łączą dawną produkcję z dzisiejszą sztuką. To opowieść o człowieku, który przekształcił miejski młyn w przemysłowe imperium i o budynku, który wciąż przypomina o tamtych czasach.
- Jak z młyna wyrósł przemysłowy koncern
- Gliwice i ulica, której nazwy odmieniały historię
- Wnętrze dyrekcji przy Dubois 16 - skarbiec, sala i dziedziniec sztuki
Jak z młyna wyrósł przemysłowy koncern
To miejsce zaczyna się od jednego przedsięwzięcia: przekształcenia młyna z 1852 roku w zakład ciągarki drutu. Za tym krokiem stał August Wilhelm Hegenscheidt - przedsiębiorca, który rozszerzył produkcję o gwoździe, łańcuchy i stalowe liny, a wyroby wysyłał kanałem wodnym poza granice regionu. Konkurencję tłumiono agresywną polityką cenową, a w 1887 roku nastąpiła fuzja z firmami rodziny Caro i Heinricha Kerna, co dało początek koncernowi Obereisen - jednemu z filarów przemysłu Górnego Śląska.
W opowieści o zakładzie pojawiają się też trudne i osobiste wątki - Hegenscheidt tak zaangażował się w uruchamianie produkcji, że stracił prawą rękę. Równocześnie był mecenasem miejskiej infrastruktury: stawiał mieszkania robotnicze i inwestował w obiekty użyteczności publicznej, jak kryty basen przy Dubois 40 oraz salę gimnastyczną - Turnhalle przy Dubois 36.
Więcej aktualności z Gliwic znajdziesz na stronie głównej gliwiceonline.pl, a wydarzenia i imprezy na najbliższe dni zawsze na gliwiceonline.pl/wydarzenie.
Gliwice i ulica, której nazwy odmieniały historię
Ulica, przy której stoi ten dom dyrekcji, zmieniała nazwy tak często, jak zmieniały się epoki: od Fabrikstraße przez Brenneckestraße i Heydebreckstraße, po Fabryczną, aż w końcu ul. Stanisława Dubois. Te nazwy to nie tylko etykiety na mapie - to świadectwo przeobrażeń społeczno-gospodarczych miasta i lokalnego pejzażu przemysłowego. Nowoczesność zakładu przed I wojną światową była widoczna także w kolejnych modernizacjach z lat 1910–1915, które dopełniały zmianę charakteru kompleksu.
Dziś część obiektów jest użytkowana przez przedsiębiorstwa przemysłowe - w tym przez firmę Mostostal Zabrze - ale dawne związki między produkcją, mieszkaniami i infrastrukturą sportową wciąż są w mieście czytelne.
Wnętrze dyrekcji przy Dubois 16 - skarbiec, sala i dziedziniec sztuki
Projekt budynku dyrekcji przypisuje się budowniczemu Salomonowi Lubowskiemu. Początkowo skromny, jednopiętrowy dom z czasem przybrał bardziej reprezentacyjny charakter - przede wszystkim za sprawą sali posiedzeń: monumentalnego stołu, neostylowych snycerskich dekoracji i kamiennego kominka, które dziś odsyłają do epoki, gdy architektura miała podkreślać rangę decyzji.
Pod spodem kryje się mniej oczekiwana atrakcja: piwniczny skarbiec ze wciąż działającą mechaniką zamków, obecnie wykorzystywany do przechowywania dokumentów. Z kolei dobudowane w latach 20. XX wieku czteropiętrowe skrzydło od północy skapitulowało wewnętrzny dziedziniec, który teraz stanowi zieloną enklawę obsadzoną współczesnymi rzeźbami - miejsce, gdzie przemysł spotyka sztukę.
W fasadzie warto zwrócić uwagę na detale, które można uznać za „podpis” Lubowskiego: wysokie, dwukondygnacyjne okna, dekoracyjne łuki z cegieł w dwóch kolorach oraz półkolumny w okowach - elementy te pojawiają się też w innych realizacjach budowniczego w mieście.
- Adres: ul. Stanisława Dubois 16
- Początek zakładu: przekształcenie młyna z 1852 r.
- Fuzja i powstanie koncernu: 1887 - Obereisen
- Modernizacje: 1910–1915
- Dobudowa skrzydła i dziedziniec: lata 20. XX wieku
- Inwestycje Hegenscheidta w mieście: basen kryty przy Dubois 40 (1902), Turnhalle przy Dubois 36 (na mapach z 1908).
- Dziś: użytkowanie przez Mostostal Zabrze - reprezentacyjna sala udostępniana okazjonalnie podczas wydarzeń.
W relacji tej korzystano z opracowania i obserwacji Ewy Pokorskiej-Ożóg, Miejskiego Konserwatora Zabytków w Gliwicach. Osobom, które chcą zgłębić szczegóły technologiczne i dalsze losy fabryki, autorka tekstu wskazuje artykuł Bartłomieja Redosza opublikowany w „MZ news” (czerwiec 2024).
Dla mieszkańców to miejsce działa jak pamięć miasta - nie tylko w formie zabytku, ale też jako przestrzeń z potencjałem: od potrzeby zwiedzania podczas wydarzeń, przez możliwość odnalezienia w pejzażu śladów warsztatów i mieszkań robotniczych, po prostą przyjemność spaceru po dziedzińcu z rzeźbami. Warto od czasu do czasu zatrzymać się przy elewacji i poszukać tych detali, które mówią więcej niż napisy na mapie.
na podstawie: UM Gliwice.
Widzisz błąd lub nieaktualną informację? Zgłoś błąd, sprostowanie lub uwagę
![]()
Ostatnie Artykuły

6,5 tys. drzew i nowe mieszkania. Bilans zmian w Gliwicach

Gliwice–Bytom pierwszą trasą Metrokolei. Pilotaż ma ułatwić przesiadki

Plac zabaw w Parku Szwajcaria zyska trampolinę dostosowaną do potrzeb osób z niepełnosprawnościami

Prawie 700 mln zł na inwestycje. 99 mln zł na ograniczenie podtopień

Pamięć i uwaga w centrum bezpłatnego spotkania w Gliwicach

Unijne wsparcie dla OZE w Gliwicach. Fotowoltaika trafi do pływalni i MZUK

Gliwice: 20 tys. zł po informacji o wypadku. Policja szuka mężczyzny z monitoringu

280 krzewów trafi do miejskich donic, a część roślin zostanie przesadzona

Dramat o anoreksji zdobył nagrodę w Gliwicach. Zgłoszono 77 tekstów

Remont Dworcowej bez całkowitego zamknięcia. Dwa pasy pozostaną dostępne

Brakujący odcinek obwodnicy Gliwic ma domknąć ring. Zebrano 296 tys. zł

Wjazd od ul. Sobieskiego do Szpitala Miejskiego znów dostępny

GTK Gliwice przegrywa ze Startem Lublin 83:87. Bolesne 17:32

Dwa tarasy i schody przedszkola w Sośnicy przeszły remont za blisko 300 tys. zł
Przydatne dane teleadresowe
- Kopalnia Węgla Kamiennego Sośnica w Gliwicach - historia, zatrudnienie i dane adresowe
- Kompleks boisk Piaskowa Dolina w Gliwicach - lokalizacja, godziny i infrastruktura
- Przedsiębiorstwo Komunikacji Miejskiej w Gliwicach - kontakt, linie, zguby
- Orlik 2012 Gliwice - boiska wielofunkcyjne, lokalizacje i rezerwacje
- Parafia Matki Boskiej Kochawińskiej w Gliwicach - msze, kancelaria, sakramenty
- III Komisariat Policji w Gliwicach - kontakt i numery alarmowe
