Dom się przechyla, ściany pękają - jak mieszkańcy Gliwic i Knurowa mogą reagować na szkody górnicze?

Na Górnym Śląsku tysiące budynków każdego roku doświadcza skutków działalności górniczej. Pękające ściany, zapadające się podłogi czy przechylone domy i ogrodzenia, to codzienność wielu mieszkańców Gliwic i Knurowa. Co zrobić, gdy nasz dom zaczyna „pracować”, a szkody górnicze się pogłębiają? Sprawdź, jakie masz prawa i czy masz szansę otrzymać odszkodowanie za szkody górnicze.

Czym właściwie są szkody górnicze?

Szkody górnicze to nie tylko spektakularne zapadliska, o których możemy usłyszeć w mediach, ale to również wszelkie inne uszkodzenia nieruchomości spowodowane działalnością kopalń – głównie wydobyciem węgla. W realiach Gliwic (szczególnie dzielnic takich jak Sośnica czy Bojków) oraz Knurowa, najczęściej mamy do czynienia z tzw. oddziaływaniem ciągłym, czyli osiadaniem powierzchni terenu, zmianami w zasobach wodnych oraz emisją hałasu i pyłu, jak również wstrząsami.

Najczęstszymi objawami szkód górniczych są:

• pęknięcia na ścianach i sufitach, kominach czy fundamentach domu - często układające się w charakterystyczne schodki lub biegnące ukośnie od rogów okien i drzwi, pojawiają się zarówno na ścianach wewnętrznych budynku, jak i na zewnętrznych,
• przechylenie budynku – można je zauważyć przez “uciekający” poziom wody w wannie, samoczynnie otwierające się drzwi lub trudności z domykaniem okien, uszkodzenia infrastruktury - pęknięte rury kanalizacyjne, uszkodzone podjazdy z kostki brukowej czy przechylone ogrodzenia,
• zalewiska - zmiana ukształtowania terenu może powodować, że woda po deszczu przestaje odpływać z Twojej działki, tworząc bagna,
• zmiana poziomu wód gruntowych – nagle woda może pojawiać się w piwnicy, zalewając pomieszczenia i powodując zawilgocenie ścian lub w przypadku odwodnienia terenu uschnięcie drzew i krzewów, a nawet plonów rolniczych.

Raporty giełdowe publikowane przez przedsiębiorstwa górnicze wskazują, że w samym tylko w rejonie eksploatacji węgla kamiennego w Polsce, roczne wydatki na naprawę szkód górniczych i profilaktykę mającą zapobiegać negatywnym skutkom działalności zakładu górniczego liczone są w setkach milionów złotych.

Kto odpowiada za szkody za szkody górnicze?

Zgodnie z polskim prawem (prawo geologiczne i górnicze), odpowiedzialność za szkody ponosi przedsiębiorca górniczy. W Gliwicach i Knurowie sytuacja bywa skomplikowana ze względu na zmiany własnościowe w górnictwie (restrukturyzacje, łączenie przedsiębiorców górniczych). Zasadniczo roszczenia kieruje się do przedsiębiorcy górniczego, który prowadzi eksploatację na terenie, na którym znajduje się nieruchomość. Jeśli przedsiębiorca górniczy został zlikwidowany, odpowiedzialność przejmuje zazwyczaj Spółka Restrukturyzacji Kopalń (SRK) lub (ostatecznie) Skarb Państwa.

Nieruchomości mieszkańców Knurowa znajdują się w obszarze górniczym kopalni „Knurów-Szczygłowice”, w związku z tym adresatem zgłoszeń powstałych szkód górniczych powinna być Jastrzębska Spółka Węglowa (JSW). Natomiast w przypadku Gliwic najczęściej będzie to Polska Grupa Górnicza (PGG), Oddział KWK Sośnica.

Jak zgłosić szkodę górniczą?

Procedurę zgłaszania szkody górniczej określa ustawa Prawo geologiczne i górnicze. Wskazuje ona, iż obligatoryjnym etapem przed złożeniem pozwu do sądu jest skierowanie do podmiotu odpowiedzialnego (przedsiębiorcy górniczego) zgłoszenia szkody. Wspomniane zgłoszenie powinno być w formie pisemnej i zawierać informację o lokalizacji nieruchomości, właścicielach nieruchomości, terminie zauważenia uszkodzeń oraz krótki opis uszkodzeń (ich rodzaj oraz lokalizacja).

Przedsiębiorca górniczy ma 30 dni na odpowiedź. Często przed wydaniem ostatecznej odpowiedzi decyduje się na dokonanie wizji nieruchomości, aby samodzielnie dokonać oceny powstałych uszkodzeń lub wykonać pomiary przechyłu domu.

Czy ugoda się opłaca?

Przedsiębiorca górniczy może po analizie zgłoszenia i zebranego materiału zaproponować ugodowe zakończenie sprawy. Jednak przed jej podpisaniem warto przeanalizować koszt remontu i skonsultować propozycję ugodową przedsiębiorcy górniczego z niezależnym kosztorysantem.

Przedsiębiorca górniczy może również zaproponować wykonanie prac naprawczych we własnym zakresie – w tym przypadku warto zweryfikować jakość wykonania remontu przez wskazany przez przedsiębiorcę górniczego podmiot.

Ustawa również określa termin, w jakim możliwe jest dochodzenie odszkodowania za szkody powstałe w związku z ruchem zakładu górniczego, czyli tzw. termin przedawnienia roszczeń. Zgodnie z art. 149 Prawa geologicznego i górniczego poszkodowany może wnieść pozew do sądu w terminie 5 lat od dnia dowiedzenia się o szkodzie górniczej. Po tym terminie dochodzenie odszkodowania będzie nieskuteczne.

Odszkodowanie za szkody górnicze a postępowanie sądowe

Jeżeli przedsiębiorca górniczy po rozpatrzeniu zgłoszenia szkody górniczej odmówił przyjęcia odpowiedzialności za szkodę lub zaproponował ugodę, która Twoim zdaniem nie stanowi naprawienia szkody, to pozostaje skierowanie sprawy do postępowania sądowego, tj. wniesienie pozwu o zapłatę odszkodowania. Jest to proces dość sformalizowany, więc w tym przypadku warto skorzystać ze wsparcia profesjonalnego pełnomocnika, który specjalizuje się w tematyce szkód górniczych. Adwokat lub radca prawny nie tylko sporządzi pozew, ale przede wszystkim pomoże w zebraniu wszystkich dokumentów, które są niezbędne do prawidłowego wykazania szkody.

W trakcie procesu sądowego biegły sądowy powołany przez sąd ocenia skalę uszkodzenia nieruchomości. Dodatkowo w postępowaniu sądowym możesz również dochodzić odszkodowania za tzw. utratę wartości nieruchomości. Nawet po remoncie dom, który był “wyprostowany” i “spięty” klamrami, może być wart mniej na rynku nieruchomości niż ten sam dom bez uszkodzeń.

Ile wynoszą opłaty sądowe w przypadku postępowań sądowych dotyczących szkód górniczych?

Warto również wskazać, że w sprawach o szkody górnicze poszkodowany korzysta z ustawowego zwolnienia z kosztów sądowych. Oznacza to, że jest zwolniony od opłaty od pozwu, która standardowo wynosi 5% wartości dochodzonej pozwem kwoty. To ogromne ułatwienie, które otwiera drogę do uzyskania adekwatnego odszkodowania za szkody górnicze.

Wydobycie węgla jest fundamentem gospodarki regionu, ale nie powinno odbywać się kosztem dorobku życia jego mieszkańców. Jeśli zauważysz, że Twój dom może być narażony na uszkodzenia spowodowane działalnością zakładu górniczego, to pierwszym krokiem powinno być zainicjowanie sprawy i zgłoszenie szkody do przedsiębiorcy górniczego.

Artykuł, który Państwo przeczytali, jest sponsorowany przez Krajewska i Wspólnicy Kancelaria Adwokatów i Radców Prawnych sp. k. z siedzibą w Katowicach. Jednocześnie informujemy, że niniejszy materiał stanowi informowanie o wykonywaniu zawodu radcy prawnego w rozumieniu art. 31 ust. 2 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego oraz informację handlową w rozumieniu § 23 ust. 2 Kodeksu Etyki Adwokackiej.